Arbeidsdeskundig onderzoek: wat houdt het in?

·

Wanneer een werknemer langdurig ziek is, komt er een moment waarop de vraag rijst of terugkeer naar het eigen werk nog haalbaar is. Wat zijn dan de mogelijkheden, en wie beoordeelt dat? Het arbeidsdeskundig onderzoek speelt in die fase een centrale rol, maar wordt in de praktijk vaak verkeerd begrepen.

De positie van de arbeidsdeskundige

Een arbeidsdeskundige is geen bedrijfsarts en geen casemanager. Hij of zij beoordeelt de belastbaarheid van een werknemer in relatie tot de eisen van het werk. Daarvoor kijkt de arbeidsdeskundige naar de functies die de werknemer uitoefent of heeft uitgeoefend, de fysieke en mentale belasting die daarbij hoort, en de mogelijkheden die er zijn binnen of buiten de eigen organisatie.

De arbeidsdeskundige werkt op basis van een functionele mogelijkhedenlijst (FML), die door de bedrijfsarts wordt opgesteld. Die lijst beschrijft wat een werknemer wel en niet kan, zonder medische details te noemen. Op basis van die gegevens maakt de arbeidsdeskundige een vertaalslag naar concrete werkzaamheden.

Het is belangrijk te begrijpen dat de arbeidsdeskundige geen medische uitspraken doet. De scheiding tussen medische beoordeling en arbeidskundige beoordeling is wettelijk verankerd en heeft een duidelijke reden: privacy en zorgvuldigheid staan voorop.

Wanneer wordt een onderzoek ingezet?

In het kader van de Wet verbetering poortwachter zijn er vaste momenten waarop een arbeidsdeskundig onderzoek verplicht of gebruikelijk is. Het bekendste moment is rond de 52 weken ziekte, wanneer een re-integratiedossier wordt opgesteld voor de aanvraag van een WIA-uitkering. Maar ook eerder kan zo’n onderzoek zinvol zijn.

Als na zes weken ziekte duidelijk is dat terugkeer naar het eigen werk niet op korte termijn realiseerbaar is, schrijft de wet voor dat er een probleemanalyse wordt opgesteld. Daarin wordt al nagedacht over de richting van re-integratie. De arbeidsdeskundige kan in die fase worden ingeschakeld om te beoordelen of er passende arbeid beschikbaar is.

Bij grotere organisaties heeft de casemanager vaak direct contact met een vaste arbeidsdeskundige. Bij kleinere bedrijven verloopt dit contact vaker via de arbodienst of een extern bureau. In beide gevallen geldt dat het onderzoek schriftelijk wordt vastgelegd en deel uitmaakt van het re-integratiedossier.

Spoor 1 en spoor 2: twee routes

De Wet verbetering poortwachter maakt onderscheid tussen twee re-integratiesporen. Spoor 1 richt zich op terugkeer bij de eigen werkgever, al dan niet in een aangepaste functie. Spoor 2 richt zich op werk bij een andere werkgever, als terugkeer naar de eigen werkgever niet mogelijk is.

De arbeidsdeskundige beoordeelt of spoor 1 nog realistisch is. Daarvoor kijkt hij of zij naar de beschikbare functies binnen het bedrijf, de belasting die daarbij hoort en de mogelijkheden van de werknemer zoals beschreven in de FML. Als er geen passende functies beschikbaar zijn, of als de belasting structureel te hoog is, adviseert de arbeidsdeskundige om spoor 2 te starten.

Het starten van spoor 2 is een ingrijpende stap. Het betekent dat de werkgever actief moet investeren in re-integratie buiten de eigen organisatie. Dat kan via een re-integratiebureau, via scholing of via een ander traject. De kosten en de verantwoordelijkheid liggen bij de werkgever, tenzij de werknemer zelf een aanbod weigert zonder deugdelijke grond.

De casemanager bewaakt in dit proces de voortgang en zorgt dat alle stappen worden gedocumenteerd. Netwerken en systemen die daarbij worden gebruikt, variëren per organisatie. De veiligheid en betrouwbaarheid van deze systemen zijn essentieel voor het beschermen van gevoelige arbeidsgegevens. Voor wie meer wil weten over hoe dergelijke systemen technisch zijn ingericht en beveiligd, biedt netwerkbeveiliging praktische inzichten.

Wat zijn veelgemaakte fouten in de praktijk?

In de uitvoeringspraktijk gaat het regelmatig mis, en dat heeft consequenties. Het UWV toetst bij de WIA-aanvraag of de re-integratie-inspanningen voldoende zijn geweest. Als dat niet het geval is, kan de werkgever een loonsanctie opgelegd krijgen. Dat betekent een verlenging van de loondoorbetalingsverplichting met maximaal een jaar.

Een veelgemaakte fout is dat spoor 2 te laat wordt ingezet. Werkgevers wachten soms tot vlak voor de 104 weken, terwijl de wet vraagt om tijdige actie. Een andere fout is dat de functionele mogelijkhedenlijst niet actueel is op het moment dat de arbeidsdeskundige zijn onderzoek uitvoert. Als de medische situatie is veranderd maar de FML nog niet is bijgesteld, klopt de basis van het onderzoek niet.

Ook komt het voor dat de communicatie tussen bedrijfsarts, casemanager en arbeidsdeskundige tekortschiet. Ieder werkt vanuit zijn eigen rol, maar het dossier moet wel kloppen als geheel. Een casemanager die zijn of haar werk goed doet, bewaakt die samenhang actief en signaleert tijdig als er informatie ontbreekt of als termijnen dreigen te worden overschreden.

Aandachtspunten voor casemanagers

Als casemanager is het uw taak om het re-integratieproces te coördineren, niet om inhoudelijke oordelen te vellen over de belastbaarheid van de werknemer. Die grens is soms lastig te bewaken, zeker als u dagelijks contact heeft met beide partijen. Hieronder een overzicht van aandachtspunten die in de praktijk terugkeren:

  • Controleer of de probleemanalyse tijdig is opgesteld (uiterlijk in week 8)
  • Zorg dat het plan van aanpak actueel is en door beide partijen is ondertekend
  • Bewaak de bijstellingsmomenten: het plan van aanpak moet regelmatig worden geëvalueerd
  • Signaleer tijdig als de belastbaarheid verandert en een nieuwe FML nodig is
  • Leg elk contact, elk advies en elke afspraak schriftelijk vast
  • Controleer of spoor 2 tijdig is gestart als spoor 1 niet haalbaar blijkt
  • Zorg dat het re-integratiedossier compleet is vóór de WIA-aanvraag

Deze punten lijken vanzelfsprekend, maar in de praktijk blijkt dat dossiers bij UWV-toetsing regelmatig lacunes vertonen. Dat is niet altijd te wijten aan nalatigheid; soms ontbreekt het gewoon aan tijd of aan heldere afspraken over wie wat bijhoudt.

Veelgestelde vragen over arbeidsdeskundig onderzoek

Wie betaalt het arbeidsdeskundig onderzoek?

De kosten van een arbeidsdeskundig onderzoek komen in de meeste gevallen voor rekening van de werkgever. Als de arbodienst een arbeidsdeskundige in dienst heeft of als onderdeel van een contract beschikbaar stelt, kunnen de kosten zijn opgenomen in het abonnement. In andere gevallen wordt een externe arbeidsdeskundige ingehuurd en worden de kosten apart in rekening gebracht. Het UWV vergoedt deze kosten niet, tenzij er sprake is van een specifieke regeling zoals de no-riskpolis.

Mag een werknemer een second opinion aanvragen?

Een werknemer heeft het recht om een second opinion aan te vragen bij het UWV als hij of zij het niet eens is met het oordeel van de bedrijfsarts over de belastbaarheid. Dit staat los van het arbeidsdeskundig onderzoek, maar kan wel van invloed zijn op de uitkomsten daarvan. Als de bedrijfsarts na een second opinion zijn oordeel bijstelt, moet ook de FML worden aangepast en kan een nieuw arbeidsdeskundig onderzoek nodig zijn. De casemanager informeert de werknemer over deze mogelijkheid, zonder daarin een standpunt in te nemen.

Wat als werkgever en werknemer het niet eens zijn over de re-integratierichting?

Meningsverschillen over de re-integratierichting komen regelmatig voor. De werknemer wil misschien terugkeren naar het eigen werk, terwijl de arbeidsdeskundige adviseert om spoor 2 te starten. Of de werkgever wil een bepaalde functie aanbieden die de werknemer als niet passend beschouwt. In dat geval kan een deskundigenoordeel bij het UWV worden aangevraagd. Dat is een onafhankelijk oordeel over de vraag of de re-integratie-inspanningen voldoende zijn of dat het aangeboden werk als passend kan worden beschouwd. Dit oordeel is niet bindend, maar weegt zwaar in een eventuele juridische procedure. De casemanager legt het verloop van het conflict en de genomen stappen nauwkeurig vast in het dossier.

Meer om te lezen