Arbodiensten verwerken dagelijks gevoelige informatie over werknemers en hun gezondheid. Hoe zorgt een arbodienst ervoor dat die gegevens veilig blijven en dat de verwerking voldoet aan de geldende privacywetgeving? Dat vraagt om meer dan een goed wachtwoord.
Welke gegevens verwerkt een arbodienst?
Een arbodienst verwerkt persoonsgegevens van uiteenlopende aard. Denk aan contactgegevens, arbeidshistorie en gegevens over de functionele belastbaarheid van een werknemer. Dat laatste valt onder de categorie bijzondere persoonsgegevens in de zin van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
De AVG stelt strenge eisen aan de verwerking van bijzondere persoonsgegevens. Gezondheidsgegevens mogen alleen worden verwerkt als daar een wettelijke grondslag voor bestaat. Voor arbodiensten ligt die grondslag doorgaans in de Wet verbetering poortwachter en de Arbeidsomstandighedenwet. De bedrijfsarts heeft daarbinnen een eigen, afgeschermde positie: hij of zij deelt geen diagnoses, maar uitsluitend functionele beperkingen en mogelijkheden.
Het onderscheid tussen wat de bedrijfsarts weet en wat de werkgever mag weten, is in de praktijk een terugkerend aandachtspunt. Casemanagers die verzuimbegeleiding uitvoeren, werken met informatie die de werkgever niet altijd mag inzien. Die scheiding moet ook technisch worden geborgd, niet alleen procedureel.
Technische en organisatorische maatregelen
De AVG verplicht organisaties tot het nemen van passende technische en organisatorische maatregelen (TOMs). Voor arbodiensten betekent dit concreet: versleutelde opslag van dossiers, strikte toegangsrechten per rol en een verwerkersovereenkomst met iedere partij die namens de arbodienst persoonsgegevens verwerkt.
Toegangsrechten zijn een kritisch onderdeel. Niet elke medewerker hoeft toegang te hebben tot elk dossier. Een casemanager die betrokken is bij een specifiek verzuimdossier heeft andere rechten dan een collega die een andere klantorganisatie bedient. Dit principe heet least privilege: toegang wordt beperkt tot wat strikt noodzakelijk is voor de uitvoering van de taak.
Naast toegangsbeheer speelt ook de beveiliging van communicatiekanalen een rol. E-mail is in veel gevallen onvoldoende beveiligd voor het uitwisselen van medische of functionele gegevens. Arbodiensten maken daarom gebruik van beveiligde portalen of versleutelde berichtenservices. Wie meer wil weten over de technische kant van gegevensbeveiliging binnen zakelijke omgevingen, kan terecht bij bronnen over IT Beveiliging, waar uitgebreider wordt ingegaan op encryptie, netwerksegmentatie en toegangsbeheer.
Verwerkersovereenkomsten en verantwoordelijkheden
Een arbodienst treedt in de meeste gevallen op als verwerker in de zin van de AVG, met de werkgever als verwerkingsverantwoordelijke. Dat betekent dat de arbodienst handelt in opdracht van de werkgever, maar tegelijkertijd gebonden is aan de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit de Arbeidsomstandighedenwet en de AVG.
De verwerkersovereenkomst legt vast welke gegevens worden verwerkt, voor welk doel, hoe lang ze worden bewaard en welke beveiligingsmaatregelen gelden. Het ontbreken van een dergelijke overeenkomst is een veelvoorkomende tekortkoming die bij audits naar voren komt. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) kan handhavend optreden als de verwerking niet voldoet aan de eisen van de AVG.
Een complicerende factor is dat de bedrijfsarts binnen de arbodienst een bijzondere positie inneemt. De bedrijfsarts is wettelijk verplicht tot geheimhouding en valt onder het medisch beroepsgeheim. Dit beroepsgeheim bestaat naast, en soms in spanning met, de verplichtingen uit de AVG. In de praktijk betekent dit dat de bedrijfsarts bepaalde informatie niet deelt met de arbodienst zelf, ook al is hij of zij in dienst van of gecontracteerd door die arbodienst.
Bewaarplicht, datalekken en meldplicht
Gegevens mogen niet langer worden bewaard dan noodzakelijk. Voor arbodossiers gelden specifieke bewaartermijnen die zijn vastgelegd in wetgeving en beroepscodes. Verzuimdossiers worden doorgaans bewaard zolang de arbeidsrelatie duurt, met een aanvullende termijn daarna. Na afloop van die termijn moeten gegevens aantoonbaar worden vernietigd.
Naast bewaarplicht geldt ook een meldplicht bij datalekken. Als persoonsgegevens onbedoeld worden ingezien, verloren gaan of worden gestolen, moet de arbodienst dit in de meeste gevallen binnen 72 uur melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Als het lek ook risico’s oplevert voor de betrokken werknemers, moeten ook zij worden geïnformeerd.
In de praktijk is het herkennen van een datalek niet altijd eenvoudig. Een verkeerd geadresseerde e-mail met een verzuimoverzicht, een onbeveiligd gedeeld document of een gestolen laptop: het zijn allemaal voorbeelden van situaties die als datalek kwalificeren. Arbodiensten moeten daarom beschikken over een intern protocol dat medewerkers helpt bij het herkennen en melden van dergelijke incidenten.
Veelgestelde vragen over informatiebeveiliging in arbozorg
Mag een werkgever inzage vragen in het dossier van een zieke werknemer?
Een werkgever heeft geen recht op inzage in medische gegevens van een werknemer. De bedrijfsarts deelt uitsluitend informatie over de functionele mogelijkheden en beperkingen, niet over de diagnose of de aard van de aandoening. Dit vloeit voort uit het medisch beroepsgeheim en de AVG. De werknemer heeft wel het recht om zijn of haar eigen dossier in te zien en een kopie te ontvangen.
Wat is het verschil tussen een verwerker en een verwerkingsverantwoordelijke?
De verwerkingsverantwoordelijke bepaalt het doel en de middelen van de gegevensverwerking. Dat is in de meeste gevallen de werkgever. De verwerker voert de verwerking uit in opdracht van de verwerkingsverantwoordelijke, en dat is doorgaans de arbodienst. Dit onderscheid is relevant omdat beide partijen eigen verplichtingen hebben onder de AVG en de verantwoordelijkheden schriftelijk moeten worden vastgelegd in een verwerkersovereenkomst.
Hoe lang worden gegevens in een verzuimdossier bewaard?
De bewaartermijn voor verzuimdossiers is afhankelijk van het type gegeven en de toepasselijke wet- en regelgeving. Als hoofdregel geldt dat gegevens niet langer worden bewaard dan noodzakelijk voor het doel waarvoor ze zijn verzameld. Voor arbodossiers hanteren arbodiensten doorgaans een termijn van twee jaar na afloop van de arbeidsrelatie, tenzij specifieke wetgeving een andere termijn voorschrijft. Na afloop van de bewaartermijn rust op de arbodienst de verplichting om de gegevens aantoonbaar te vernietigen.