Wat een arbeidsdeskundig onderzoek inhoudt en wanneer het wordt ingezet

·

Wie werkt in de verzuimbegeleiding kent het moment waarop de situatie vastloopt. De werknemer is langdurig ziek, de re-integratie stagneert en het is onduidelijk of terugkeer naar de eigen functie nog realistisch is. Op dat punt in het traject wordt het arbeidsdeskundig onderzoek relevant. Het is een instrument dat in de praktijk regelmatig verkeerd begrepen wordt, zowel door werkgevers als door werknemers. Als casemanager merk ik dat de verwachtingen rond dit onderzoek vaak niet kloppen met wat het daadwerkelijk oplevert. In dit artikel leg ik uit wat een arbeidsdeskundig onderzoek is, wanneer het ingezet wordt, hoe het verloopt en wat de uitkomsten betekenen voor het verdere verloop van het verzuimtraject.

De wettelijke context: wanneer is een arbeidsdeskundig onderzoek verplicht?

De Wet verbetering poortwachter schrijft voor dat werkgever en werknemer zich samen inspannen voor re-integratie. Die verplichting is niet vrijblijvend. De wet kent een gestructureerd tijdpad met vaste momenten waarop bepaalde stappen gezet moeten zijn. Eén van die momenten is de probleemanalyse, die de bedrijfsarts uiterlijk in week zes van het verzuim opstelt. Daarin worden de beperkingen van de werknemer beschreven en wordt een eerste inschatting gemaakt van de re-integratiemogelijkheden.

Wanneer uit de probleemanalyse blijkt dat terugkeer naar de eigen functie op korte termijn niet mogelijk is, verschuift de aandacht naar re-integratie in het tweede spoor. Dat wil zeggen: herstel van de werknemer in een andere functie, bij een andere werkgever. Op dit punt wordt een arbeidsdeskundig onderzoek vaak ingezet, maar het is niet uitsluitend voorbehouden aan tweede spoor situaties. Ook in het eerste spoor, wanneer er twijfel bestaat over de belastbaarheid van de werknemer in relatie tot de eisen van de eigen functie, kan een arbeidsdeskundig onderzoek uitkomst bieden.

De arbeidsdeskundige is een erkende beroepsgroep met een eigen register en beroepscode. Het gaat niet om een medisch deskundige, maar om iemand die de verbinding legt tussen de functionele mogelijkheden van een werknemer en de eisen die het werk stelt. De bedrijfsarts brengt de medische beperkingen in kaart; de arbeidsdeskundige vertaalt die naar de werksituatie. Die taakverdeling is wezenlijk en wordt in de praktijk nog wel eens door elkaar gehaald. Een arbeidsdeskundig onderzoek is geen medisch onderzoek en levert ook geen medische gegevens op. Het gaat om de match, of het ontbreken daarvan, tussen wat iemand kan en wat het werk vraagt.

Binnen het poortwachtertraject is het arbeidsdeskundig onderzoek uiterlijk in week 52 verplicht wanneer er geen zicht is op herstel in de eigen functie. Het rapport dat hieruit volgt, maakt deel uit van het re-integratieverslag dat bij de aanvraag van een WIA-uitkering wordt ingediend. De uitvoeringsinstantie beoordeelt vervolgens of werkgever en werknemer voldoende inspanningen hebben geleverd. Een ontbrekend of onvolledig arbeidsdeskundig onderzoek kan leiden tot een loonsanctie voor de werkgever, wat betekent dat de loondoorbetalingsverplichting met maximaal een jaar verlengd wordt.

Hoe het onderzoek in de praktijk verloopt

Een arbeidsdeskundig onderzoek begint met een intakegesprek. De arbeidsdeskundige spreekt met de werknemer, soms ook met de werkgever, en verzamelt informatie over de werkhistorie, de functie, de arbeidsomstandigheden en de belasting die het werk met zich meebrengt. Daarna wordt de informatie van de bedrijfsarts betrokken: de functionele mogelijkheden die in de belastbaarheidsanalyse zijn vastgelegd. Op basis van die combinatie beoordeelt de arbeidsdeskundige of de werknemer de eigen functie nog kan uitvoeren, eventueel met aanpassingen, of dat dat niet realistisch is.

In de praktijk verloopt dit niet altijd soepel. Werknemers zijn soms wantrouwend tegenover het onderzoek, omdat zij het ervaren als een instrument van de werkgever. Dat wantrouwen is begrijpelijk, maar het miskent de onafhankelijke positie van de arbeidsdeskundige. Een arbeidsdeskundige is niet in dienst van de werkgever en werkt ook niet in opdracht van de werknemer. Het onderzoek heeft een eigen methodiek en een eigen verantwoording. Tegelijk is het mijn ervaring als casemanager dat de uitkomst van een arbeidsdeskundig onderzoek niet altijd aansluit bij wat partijen verwachten of hopen. Dat vraagt om zorgvuldige communicatie vooraf.

Wanneer de arbeidsdeskundige concludeert dat terugkeer naar de eigen functie niet meer mogelijk is, ook niet met aanpassingen, dan volgt een advies over de te nemen stappen. Dat kan een aanbeveling zijn om te starten met een tweede spoor traject, of een advies over het aanvragen van een WIA-uitkering. De arbeidsdeskundige kan ook vaststellen dat de eigen functie wél haalbaar is, mits bepaalde aanpassingen worden doorgevoerd. In dat geval worden die aanpassingen concreet beschreven. Denk aan aanpassing van werktijden, een andere taakverdeling of aanpassingen in de fysieke werkomgeving.

Het rapport dat uit het onderzoek volgt, is een formeel document. Het maakt onderdeel uit van het dossier en wordt opgenomen in het re-integratieverslag. Dat verslag is niet openbaar, maar wordt wel ingezien door de uitvoeringsinstantie bij de beoordeling van de re-integratie-inspanningen. Als casemanager begeleid ik werkgever en werknemer bij het samenstellen van dat verslag. Daarbij gaat het erom dat alle stappen die gezet zijn, inclusief het arbeidsdeskundig onderzoek, goed gedocumenteerd zijn. Ontbrekende stukken of onvolledige verslaglegging zijn een van de meest voorkomende oorzaken van problemen bij de poortwachtertoets.

De doorlooptijd van een arbeidsdeskundig onderzoek varieert. In eenvoudige situaties kan het rapport binnen enkele weken gereed zijn. In complexere gevallen, waarbij aanvullend overleg nodig is of waarbij de functionele mogelijkheden nog niet volledig zijn uitgekristalliseerd, kan het langer duren. Het is van belang dat het onderzoek tijdig wordt opgestart, zodat de uitkomsten nog bruikbaar zijn binnen het wettelijke tijdpad. Als casemanager houd ik de termijnen bij en signaleer ik wanneer een onderzoek in gang gezet moet worden om vertraging te voorkomen.

Wat de uitkomsten betekenen voor het verdere traject

De uitkomst van een arbeidsdeskundig onderzoek heeft directe gevolgen voor de koers van het re-integratietraject. Wanneer vastgesteld wordt dat terugkeer naar de eigen functie niet haalbaar is, moet het tweede spoor worden opgestart. Dat houdt in dat de werknemer begeleiding krijgt bij het vinden van ander werk, buiten de eigen organisatie. Die begeleiding wordt verzorgd door een re-integratiebureau, dat door de werkgever wordt ingeschakeld. De kosten zijn voor rekening van de werkgever.

Het tweede spoor is in de praktijk een bron van weerstand. Werknemers ervaren het soms als een signaal dat de werkgever afscheid van hen wil nemen. Werkgevers vragen zich af waarom zij moeten betalen voor begeleiding naar werk elders, terwijl de werknemer nog in dienst is. Beide reacties zijn begrijpelijk, maar missen de kern van wat het tweede spoor beoogt. Het gaat erom dat de werknemer niet onnodig lang in een situatie blijft hangen waarbij re-integratie in de eigen functie niet realistisch is. Hoe langer die situatie duurt, hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt wordt. Het tweede spoor is bedoeld om die afstand te beperken.

Wanneer de arbeidsdeskundige vaststelt dat de eigen functie wél haalbaar is, mits aanpassingen, dan ligt de verantwoordelijkheid bij de werkgever om die aanpassingen te realiseren. Dat is niet altijd eenvoudig. Aanpassingen kosten geld, vragen om organisatorische flexibiliteit en kunnen weerstand oproepen bij collega’s of leidinggevenden. Als casemanager begeleid ik dat proces door de afspraken schriftelijk vast te leggen in het plan van aanpak en de voortgang te bewaken. Het plan van aanpak is een wettelijk verplicht document dat uiterlijk in week acht van het verzuim opgesteld moet zijn en regelmatig geëvalueerd wordt.

Een uitkomst die minder vaak besproken wordt, maar wel degelijk voorkomt, is de situatie waarbij de arbeidsdeskundige vaststelt dat er op dit moment geen re-integratiemogelijkheden zijn, noch in het eerste noch in het tweede spoor. Dat kan het geval zijn bij ernstige en langdurige aandoeningen waarbij de belastbaarheid zo beperkt is dat geen enkel werk haalbaar lijkt. In die situaties is het advies doorgaans gericht op het voorbereiden van de WIA-aanvraag. Die aanvraag kan worden ingediend na 104 weken ziekte, mits aan de voorwaarden is voldaan. Het arbeidsdeskundig rapport speelt ook dan een centrale rol in de beoordeling.

Tot slot is er de situatie waarbij het arbeidsdeskundig onderzoek aantoont dat de werknemer volledig hersteld is en de eigen functie zonder beperkingen kan hervatten. In de praktijk is dit minder gebruikelijk op het moment dat een arbeidsdeskundig onderzoek wordt ingezet, omdat dat doorgaans pas gebeurt wanneer terugkeer naar de eigen functie al enige tijd niet gelukt is. Maar het komt voor, met name wanneer er in een eerder stadium onvoldoende duidelijkheid was over de belastbaarheid en het onderzoek juist is ingezet om die duidelijkheid te verkrijgen.

Het arbeidsdeskundig onderzoek is geen eindpunt in het verzuimtraject, maar een instrument dat richting geeft aan de stappen die daarna gezet worden. Als casemanager is het mijn taak om ervoor te zorgen dat die stappen ook daadwerkelijk worden gezet, binnen de termijnen die de wet voorschrijft en met oog voor de belangen van alle betrokken partijen. Dat vraagt om kennis van de regelgeving, maar ook om het vermogen om weerstand te benoemen zonder een oordeel te vellen over wie er gelijk heeft.

Meer om te lezen