Arbeidsdeskundig onderzoek: wat het is, wanneer het wordt ingezet en wat u ervan kunt verwachten

·

Wanneer een werknemer langdurig verzuimt en terugkeer naar werk niet vanzelf verloopt, komt er een moment waarop de vraag rijst wat iemand nog wél kan. Niet vanuit een wantrouwende blik, maar vanuit de wettelijke verplichting om re-integratie serieus te nemen. Het arbeidsdeskundig onderzoek is in die situatie een van de meest concrete instrumenten die beschikbaar zijn. Toch bestaat er bij werkgevers én werknemers vaak onduidelijkheid over wat dit onderzoek precies inhoudt, wie het uitvoert en welke gevolgen het heeft.

Wat is een arbeidsdeskundig onderzoek en wanneer is het verplicht

Een arbeidsdeskundig onderzoek wordt uitgevoerd door een arbeidsdeskundige: een professional die de belastbaarheid van een werknemer afzet tegen de belasting die een functie of takenpakket met zich meebrengt. Het gaat dus niet om een medische beoordeling, maar om een functionele analyse van de arbeidsverhouding. De arbeidsdeskundige kijkt naar wat de werknemer nog kan doen, gegeven de beperkingen die de bedrijfsarts heeft vastgesteld, en of die mogelijkheden aansluiten op het eigen werk, aangepast werk of ander werk binnen of buiten de organisatie.

De Wet verbetering poortwachter schrijft voor dat bij verzuim dat langer duurt dan zes weken een probleemanalyse wordt opgesteld door de bedrijfsarts. Daarin worden de functionele mogelijkheden beschreven. Wanneer na verloop van tijd blijkt dat re-integratie stagneert — of wanneer er twijfel bestaat over de vraag of het eigen werk überhaupt nog haalbaar is — kan een arbeidsdeskundig onderzoek worden ingezet. Dat kan op initiatief van de werkgever, maar ook op advies van de bedrijfsarts of de casemanager.

In de praktijk wordt dit onderzoek vaak pas ingeschakeld rond de acht à twaalf maanden verzuim, wanneer de re-integratie in het eerste spoor niet het gewenste resultaat oplevert. Soms eerder, wanneer er direct na de ziekmelding al duidelijk is dat de eigen functie niet langer passend is. Vanuit mijn positie als casemanager zie ik dat dit moment in veel dossiers te lang wordt uitgesteld. Werkgevers hopen op spontaan herstel, werknemers willen geen definitieve conclusies, en zo schuift het tijdstip op.

De Wet verbetering poortwachter kent een strikte tijdlijn. Bij het UWV-oordeel na twee jaar wordt getoetst of beide partijen voldoende re-integratie-inspanningen hebben geleverd. Een ontbrekend of te laat ingezet arbeidsdeskundig onderzoek kan worden aangemerkt als een tekortkoming in die inspanningen, met financiële gevolgen voor de werkgever in de vorm van een loonsanctie.

De rol van de casemanager en de bedrijfsarts in het proces

Het arbeidsdeskundig onderzoek staat nooit op zichzelf. Het is onderdeel van een breder begeleidingsproces waarin de bedrijfsarts en de casemanager elk een eigen verantwoordelijkheid dragen. Die rolverdeling is in de praktijk niet altijd even helder, en dat leidt soms tot verwarring bij alle betrokken partijen.

De bedrijfsarts beoordeelt de medische situatie en vertaalt die naar functionele beperkingen en mogelijkheden. Hij of zij geeft een advies over de belastbaarheid en de verwachte duur van het herstel. De bedrijfsarts adviseert — de werkgever beslist. Dat onderscheid is juridisch van belang en wordt in de praktijk nog weleens door elkaar gehaald. Wanneer een werkgever het advies van de bedrijfsarts naast zich neerlegt, draagt hij of zij daarvoor de verantwoordelijkheid.

De casemanager heeft een coördinerende rol. Hij of zij bewaakt de termijnen, zorgt dat de juiste stappen op het juiste moment worden gezet en houdt de communicatie tussen werkgever, werknemer en bedrijfsarts gaande. Dat klinkt beheersbaar, maar in de praktijk is het werk van een casemanager voor een groot deel het omgaan met weerstand. Werkgevers die het contact mijden. Werknemers die geen vertrouwen meer hebben in de organisatie. Bedrijfsartsen die overbelast zijn en niet tijdig beschikbaar zijn voor een spreekuur.

Het begrip arbeidsdeskundig onderzoek heeft een heldere historische en wetenschappelijke achtergrond die ook op Wikipedia uitgebreid is beschreven en die laat zien hoe de discipline zich in de loop van decennia heeft ontwikkeld van een technische functie-analyse naar een bredere beoordeling van duurzame inzetbaarheid. Die bredere blik is in de huidige arbopraktijk zichtbaar: een arbeidsdeskundige kijkt tegenwoordig niet alleen naar de huidige functie, maar ook naar de arbeidsmarktpositie van de werknemer op langere termijn.

Wat de samenwerking tussen bedrijfsarts en casemanager lastig maakt, is het onderscheid in informatiedeling. De bedrijfsarts heeft een medisch beroepsgeheim en deelt geen diagnoses met de werkgever of de casemanager. De casemanager werkt met functionele informatie: wat kan iemand wel of niet, en onder welke omstandigheden. Dat vereist een zorgvuldige omgang met gegevens en een duidelijk begrip van wat wel en niet mag worden gedeeld. De AVG en de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) zijn hierin leidend.

Voor werknemers is het soms verwarrend dat de casemanager geen medische informatie ontvangt maar toch een coördinerende rol speelt. De uitleg die daarvoor nodig is, kost tijd en vraagt om een neutrale, heldere communicatiestijl. Als casemanager bent u geen verlengstuk van de werkgever, maar ook niet de belangenbehartiger van de werknemer. U bent de procesbewaker.

Wat u kunt verwachten van een arbeidsdeskundig onderzoek en hoe u zich voorbereidt

Een arbeidsdeskundig onderzoek begint doorgaans met een intake bij de arbeidsdeskundige. Daarin worden de werksituatie, de functie-inhoud, de beperkingen en de re-integratiegeschiedenis in kaart gebracht. De arbeidsdeskundige spreekt zowel met de werknemer als met de werkgever, en raadpleegt de functionele mogelijkheidenlijst (FML) die door de bedrijfsarts is opgesteld. Op basis van die informatie wordt beoordeeld of de eigen functie passend is, of aanpassing mogelijk is, of er andere functies binnen de organisatie beschikbaar zijn, en of re-integratie in het tweede spoor — bij een andere werkgever — aan de orde is.

Het rapport dat uit het onderzoek volgt, bevat een oordeel over de passendheid van de functie en een advies over de te nemen stappen. Dat advies is niet bindend, maar heeft in de praktijk veel gewicht. Wanneer een arbeidsdeskundige vaststelt dat het eigen werk niet langer passend is en dat er geen reële aanpassingsmogelijkheden zijn, is dat een belangrijk signaal voor het verdere verloop van het dossier.

Als casemanager bereidt u de betrokken partijen voor op dit onderzoek. Dat betekent onder meer:

  • Zorgen dat de probleemanalyse en het plan van aanpak actueel zijn en beschikbaar zijn voor de arbeidsdeskundige
  • De werkgever informeren over wat het onderzoek wel en niet beantwoordt
  • De werknemer uitleggen dat het onderzoek gericht is op mogelijkheden, niet op uitsluiting
  • Bewaken dat de termijnen uit de Wet verbetering poortwachter niet in gevaar komen door vertraging in de planning van het onderzoek

Een veelgehoord misverstand is dat een arbeidsdeskundig onderzoek automatisch leidt tot ontslag of een WIA-aanvraag. Dat is onjuist. Het onderzoek is een instrument in het re-integratieproces en kan ook leiden tot het vaststellen van passend werk binnen de eigen organisatie, al dan niet met aanpassingen. De uitkomst hangt af van de individuele situatie en de mogelijkheden die beschikbaar zijn.

Wat ik in de praktijk vaak zie, is dat het onderzoek een gesprek op gang brengt dat al veel eerder had moeten plaatsvinden. Werkgever en werknemer spreken eindelijk openlijk over de vraag of terugkeer naar de eigen functie realistisch is. Dat gesprek is soms pijnlijk, maar het is wel het gesprek dat nodig is om verder te komen. De arbeidsdeskundige fungeert daarin als een neutrale derde die feiten in kaart brengt, geen oordeel velt over wie gelijk heeft.

De kosten van een arbeidsdeskundig onderzoek zijn voor rekening van de werkgever. Die kosten variëren afhankelijk van de omvang van het onderzoek en het aantal gesprekken dat nodig is. Het is verstandig om vooraf duidelijkheid te vragen over de scope en de doorlooptijd, zodat het onderzoek geen vertraging oploopt in het re-integratietraject.

Tot slot

Het arbeidsdeskundig onderzoek is geen sluitstuk van een mislukt re-integratietraject, maar een instrument dat tijdig en doelgericht kan worden ingezet. De Wet verbetering poortwachter biedt een kader, maar de kwaliteit van de begeleiding hangt af van de mensen die dat kader invullen: de bedrijfsarts die een heldere functionele beoordeling maakt, de casemanager die de regie voert en de arbeidsdeskundige die de vertaalslag maakt naar de werkvloer. Wie de termijnen bewaakt, de rollen scherp houdt en tijdig handelt, geeft zowel werkgever als werknemer de beste kans op een uitkomst die voor beide partijen werkbaar is.

Meer om te lezen